in

Beslenme Yetersizliği Hastalıkları Nelerdir?

Beslenme Yetersizliği Hastalıkları Nelerdir?

FİZYOLOJİ

Bütün canlılar, içinde yaşadıkları çevre ile ortak bir yaşam sürerler. Doğadan aldıkları çeşitli besin maddelerini enerjiye çevirip yararlandıktan sonra, geri kalan posaları yeniden içinde yaşadıkları çevreye bırakırlar.

Organizmanın içindeki madde ve enerji değişikliklerine «metabolizma» adı verilir. Metaboliz.-ma da iki evreye bölünün Besleyici öğelerin ana besin maddelerine dönüştürüldüğü (sentez) anabolizma; artıkların bedenden atılmasıyla sonuçlanan besin maddelerinin yıkıldığı (enerji açığa çıkararak) katabolizma.

Bir organizmanın enerji harcaması iki biçimde olur: Enerji ya da iş metabolizması; bazal metabolizma.

Enerji metabolizması, çeşitli kas etkinliklerini, hücre yapımında ve ısı düzenlemesinde harcanan enerji miktarlarını kapsar.

Bazal metabolizma, tam dinlenme durumunda, ruhsal uyarıcılardan uzak, 25°C oda ısısında, yemekten 12 saat kadar sonraki beden metabolizmasıdır. Bu koşullar altında, bedende serbestleşen enerjinin bir bölümü kalp, beyin ve bezler gibi organlarda yaşam etkinliklerinin sürmesi için kullanılır.

Bir enerji bilançosu hazırlanırsa, bazal metabolizmanın normal ve erişkin bir kişide 40 kal/m2/ saat gibi değişmez bir değerde bulunduğu görülür (beden yüzeyinin her metrekaresi için saatte 40 kalori).

Metabolizma olaylarında beslenme, yaşam için gerekli enerjiyi sağlayıcı bir rol oynar. Enerji, çeşitli maddelerin oksitlenmesiyle açığa çıkar. Buna göre, besin maddelerini oluşturan yapı taşlarının sınıflandırılmasında, bunların oksitlenmesi sonucunda ortaya çıkan kalori miktarları temel alınır.

Beslenmede enerji birimi olan kalori şöyle ta-nımlanır-, 1 Kalori, 1 kg suyun ısısını 1 derece arttırmak için gerekli enerji miktarıdır.

Bütün besinlerin temelini üç ana madde oluşturur. Gerçek enerjiyi sağlayan bu yapı taşları karbonhidratlar, proteinler ve yağlardır.

l gr karbonhidrat oksitlenmesiyle 4 kalori, 1 gr protein yanmasıyla 4 kalori, 1 gr yağın yanmasıyla da 9 kalori elde edilir.

METABOLİZMA, BESLENME BOZUKLUĞU VE BESLENME EKSİKLİĞİ HASTALIKLARI

GÜNLÜK BESLENME

«Günlük beslenme» terimi, 24 saatte alınacak besinlerin cins ve miktarlarını kapsayan bir terimdir. Organizmanın iki çeşit besine gereksinimi vardır: Enerji verici besin maddeleri; yapı maddeleri.

Enerji verici maddeler

Günlük beslenmede çok önemli bir yer tutan enerji verici besin maddelerinin (karbonhidratlar, yağlar, proteinler), harcanacak kalori miktarlarını karşılamaları gerekir. Yâni, bu maddeler yalnızca bazal metabolizmayı düzenlemekle kalmayıp, organizmanın ısı dengesini, büyümesini ve fiziksel etkinliğini de dengede tutabilmelidirler.

Beslenmede amaç, alış ve veriş arasında bir denge sağlamaktır. Alınan enerji harcanandan fazlaysa, artan enerji yağ biçiminde depo edilerek kişinin şişmanlamasına yolaçar. Durum bunun ter-siyse, insan zayıflar. Beslenmede düzenli bir alışveriş dengesi uygulayan kişilerde, beden ağırlığı değişmez değerlerini korur.

Enerji harcama kişiden kişiye değişir. Bu nedenle, günlük beslenme cetvelleri hazırlanırken, kişinin yaşam ve çalışma koşulları gözönünde tutulmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü CVVHO) tarafından hazırlanan ve yaşamın çeşitli dönemlerinde gerekli kalori miktarlarını gösteren cetvel şöyledir:

— 24 saat için bazal metabolizma koşullarında 1600 kalori gereklidir;

— oturarak çalışan erişkinlerin 24 saat için enerji gereksinmeleri 2400 kaloridir. Bu değer kadın ve yaşlılarda artar ya da azalabilir;

— 15-18 yaşlar arasında, yani gelişme çağında 24 saat için 3200 kalori gereklidir;

— sürekli ayak işlerinde çalışanların kalori gereksinimi 3000-3500 kalori arasında değişir;

— ağır işlerde çalışanların ya da sporcuların kalori gereksinimleri 24 saat için 6000-8000 kalori arasında değişir.

Yapı maddeleri

Yalnızca enerji gereksinimi açısından bakıldığında, ister protein, ister yağ, ister karbonhidrat, hangi madde olursa olsun, yeterli derecelerde alındıklarında aralarında hiç bir fark olmadığı görülür.

Ne var ki, beslenme yalnızca bir enerji kaynağı değildir; aynı zamanda organizmanın iç dengesini de sağlar. Buna göre, bir yandan besinler alınırken, bir yandan da yaşamın düzenli olarak sürmesi için gerekli maddeler, yani vitamin, su ve mineraller bedene girmelidir. Yoksa tehlikeli beslenme bozuklukları ortaya çıkar. Organizmadaki dokuların yenilenmesi için gerekli olan bu yapı maddeleri, özellikle büyüme dönemindeki çocuklara gereklidir.

Beslenme eksiklikleri

Beslenme yetersizliği, enerji verici ve mineral maddelerin topluca eksikliği, kötü beslenme ise yapı maddelerinden birinin (herhangi bir vitamin gibi) eksikliğidir.

Aslında kötü beslenme ve beslenme yetersizliği, özellikle yaşama düzeyi düşük ülkelerde, bir arada görülür.

Vitaminlerin ve mineral maddelerin eksikliği

Günlük beslenmede mineral madde ve vitamin eksiklikleri, metabolizmayı etkileyerek çeşitli hastalıkların gelişmesine neden olurlar. Bunlara «beslenme yetersizliği hastalıkları» adı verilir. Sözgelimi, D vitamini eksikliği raşitizme yolaçar.

Emilim bozuklukları

Beslenme eksikliği hastalıklarını geliştiren bir başka etmen de, maddelerin barsaklardan emilme-meleridir. Sözgelimi Bl2 vitaminin günlük beslenmede yeterli derecede bulunmasına karşın, midede normalde bulunan bir özümseme salgısı (iç etmen ya da Castle etmeni) bulunmadığı için barsak-tan emilmemesi, Biermer kansızlığına yolaçar.

Aşırı madde yitimi

Daha ender raslanmasma karşılık, bazı beslenme hastalıklarına da, herhangi bir maddenin aşırı yitimi yolaçar. Sözgelimi, kanamalar sonucu ortaya çıkan demir eksiklikleri, demir eksikliği kansızlığına yolaçar.

Comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

Loading…

0

Comments

0 comments

Dengeli Bir Diyet Nasıl Olur?

Ana Beslenme Maddeleri Nelerdir?